Γενόσημα φάρμακα: μύθοι και αλήθειες

Την Κυριακή που μας πέρασε κυκλοφόρησε στον Τύπο ένα φυλλάδιο με την υπογραφή του Συνδέσμου Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος (ΣΦΕΕ). Ο τίτλος του «Πρωτότυπα φάρμακα: με την αξία του μοναδικού».

Στο συγκεκριμένο έντυπο ο ΣΦΕΕ υπερασπίζεται τη σημασία του πρωτότυπου φαρμάκου. Για όσους ενδεχομένως δεν το γνωρίζουν, τα φάρμακα χωρίζονται σε δύο κύριες κατηγορίες: τα πρωτότυπα και τα γενόσημα.

Τα πρωτότυπα είναι προϊόντα ερευνητικής διαδικασίας των εταιριών που τα παράγουν και προστατεύονται για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα με δικαιώματα αποκλειστικής παραγωγής.

Οταν λήξει η περίοδος προστασίας τότε άλλες εταιρίες μπορούν να παράξουν αντίστοιχα φάρμακα (γενόσημα).

Προφανώς, η συγκεκριμένη ενέργεια του ΣΦΕΕ εντάσσεται στο γενικότερο πλαίσιο ανακατατάξεων στο χώρο του φαρμάκου, όπου η Πολιτεία επιχειρεί να αυξήσει τη συνταγογράφηση αντίγραφων φαρμάκων στοχεύοντας στη μείωση του (υψηλού) κόστους της φαρμακευτικής δαπάνης (είναι περίπου 1% μεγαλύτερη στην Ελλάδα ως ποσοστό του ΑΕΠ εν συγκρίσει με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο).

Η εικόνα που έχουν οι πολίτες για τα γενόσημα είναι (και με ευθύνη της Πολιτείας) συγκεχυμένη. Σε αυτό το πλαίσιο και για να προστατεύσουν τα συμφέροντα τους διάφορες συντεχνίες από τους γιατρούς μέχρι τις φαρμακοβιομηχανίες επενδύουν στο φόβο και την άγνοια, εκμεταλλευόμενοι τη λεπτότητα ενός θέματος τόσο μείζονος σημασίας για όλους, όπως η υγεία.

Ποια είναι όμως η αλήθεια πάνω στο θέμα;

Καταρχάς τα γενόσημα είναι απολύτως ασφαλή και οι θεραπευτικές τους ιδιότητες είναι αντίστοιχες των πρωτότυπων φαρμάκων. Εμπεριέχουν την ίδια δραστική ουσία (same active ingredients) και τα κριτήρια που έχουν τεθεί από την Food and Drug Administration (FDA) είναι απλά και ταυτόχρονα συγκεκριμένα: ίδια δοσολογία με το πρωτότυπο (dosage strength), ίδια μορφή (χάπι, υγρό κλπ), ίδιος τρόπος εισαγωγής στο σώμα, να δρα στο ίδιο χρονικό διάστημα κοκ (Depression and Bipolar Support Alliance - DBSA).

Πλην όμως το κόστος τους είναι χαμηλότερο από 20 - 80% εν συγκρίσει με τα πρωτότυπα κι αυτό για έναν πολύ απλό λόγο: η τελική τιμή των πρωτότυπων φαρμάκων επιβαρύνεται από την επιστημονική έρευνα, τις κλινικές μελέτες καθώς και από το κόστος προώθησης τους. Όπως δείχνει η διεθνής εμπειρία η εξοικονόμηση θα μπορούσε να αυξηθεί σημαντικά μέσω της βελτίωσης των πρακτικών συνταγογράφησης και διανομής και με την προϋπόθεση ότι διατίθενται σε ανταγωνιστικές τιμές (περιοδικό “Eurohealth”).

Αν, λοιπόν, τα γενόσημα είναι φθηνότερα και το ίδιο ασφαλή με πρωτότυπα, ενώ η επιβάρυνση του έλληνα ασφαλισμένου είναι μηδενική, μήπως αγοράζοντας τα μήπως «οδηγούμε (…) την ανάπτυξη της χώρας σε επίπεδα συγκρίσιμα με αυτά των τριτοκοσμικών χωρών» και «στερούμε τον έλληνα πολίτη από την πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες» όπως διατείνεται ο ΣΦΕΕ;

Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι αυτό δεν ισχύει. Πέραν τούτου «οι μεγάλες φαρμακευτικές βιομηχανίες με τα μεγάλα πορτοφόλια μπορούν να παραμείνουν στην πρωτοπορία της ανάπτυξης της καινοτομίας καθώς τα πρωτότυπα φάρμακα συνεχίζουν να έχουν σημαντικά μερίδια αγοράς» υποστηρίζει ο Murray Aitken, εκτελεστικός διευθυντής IMS Health, διεθνούς εταιρίας που προσφέρει πληροφορίες, υπηρεσίες και τεχνολογία στον κλάδο της υγείας (Forbes, 10.7.10).

Είναι απορίας άξιον πώς σε μια τόσο σημαντική μεταρρύθμιση, μια «μνημονιακή» δέσμευση χωρίς κοινωνικό κόστος αλλά με ξεκάθαρο κοινωνικό όφελος υπάρχουν τόσο έντονες αντιδράσεις, σημαντική βραδυπορία και αναποτελεσματικότητα και τόσο μεγάλη συσκότιση!

Προφανώς οι συντεχνίες κοιτάζουν τα δικά τους συμφέροντα αλλά είναι απαράδεκτο το ότι δεν δίδεται μια ξεκάθαρη απάντηση από πλευράς Πολιτείας, ενώ και σε πρακτικό επίπεδο είμαστε ακόμα χαμηλά (λιγότερο από το 20% των συνταγών αφορά γενόσημα φάρμακα).

Και φανταστείτε ότι πρόκειται για ένα ζήτημα από τη σωστή αντιμετώπιση του οποίου ωφελημένο βγαίνει και το δημόσιο αλλά και οι πολίτες.

Δημοσιεύτηκε στο «Βήμα» στις 12.07.2012

Ο κ. Σεραφείμ, το «σωματίδιο του Θεού» και άλλα δαιμόνια…

«Πίσω από το μποζόνιο κρύβεται ο διάβολος». «Εάν έχουν ανάγκη αιμοληψίας (…) να χρησιμοποιούν το αίμα των εκλεκτών συγγενών τους χιμπατζήδων, ουρακοτάγκων, γοριλλών, γιββώνων». Η αντίδραση του Μητροπολίτη Πειραιώς κ. Σεραφείμ μετά την επιβεβαίωση της ανακάλυψης ενός «καινούργιου δομικού συστατικού της ύλης» θα ήταν γραφική αν δεν συνέτειναν δύο άλλοι παράγοντες.

Πρώτον, η παραδοξότητα του λόγου του κ. Σεραφείμ: δεν είναι μόνο -όπως είπαν εύστοχα ορισμένοι- το ότι επιτίθεται σε ένα «σωματίδιο» το οποίο εκ φύσεως δε μπορεί να απαντήσει. Είναι κατά βάση το ότι ένας άνθρωπος που (εκ θέσεως) θα έπρεπε να εκφέρει λόγο αγαπητικό και αλληλέγγυο, καλλιεργεί τα πάθη και τους διαχωρισμούς μεταξύ «καλών» και «κακών» ανθρώπων (προφανώς μην έχοντας ιδέα για το λόγο Εκείνου που εκπροσωπεί).

Ξεφεύγοντας από το επιφανειακό της υπόθεσης (ένας Μητροπολίτης επιτίθεται στην Επιστήμη) και διεισδύοντας στον πυρήνα της σκέψης του κ. Σεραφείμ, θα βρούμε ένα καθημερινό συστατικό της νεοελληνικής κουλτούρας. Σε αυτή τη χώρα συνηθίζουμε να έχουμε όλοι γνώμη για όλα. Ακόμα χειρότερα, δεν εκφέρουμε απλά γνώμη εκφράζοντας έστω κάποιες επιφυλάξεις λόγω αγνοίας, αλλά μιλάμε με στόμφο «ειδικού». Έτσι, οι θαμώνες των τηλε-παραθύρων διαρρηγνύουν τα ιμάτια τους επί παντός επιστητού, από την Οικονομία μέχρι την τρομοκρατία, ο Μητροπολίτης ασχολείται με τα χωράφια της Επιστήμης, ο κάθε πολιτικός ασπάζεται τις θεωρίες συνομωσίας του κ. Λιακόπουλου κοκ. Αυτός ο λόγος θα ήταν ακίνδυνος αφενός αν είχε χαρακτήρα «χαβαλέ» και αφετέρου αν δεν έβρισκαν χώρο να παρεισφρήσουν στο δημόσιο διάλογο παντελώς είδους συνομωσίες.

Όταν, όμως, ένα δημόσιο πρόσωπο άσχετο με κάποιο θέμα εκφέρει την άποψη του πάνω σε αυτό, συνήθως μιλάει απλοϊκά, συναισθηματικά, συνομωσιολογικά, εντέλει παράλογα. Κάποιοι τείνουν ευήκοον ους σε αυτές τις θεωρείς επειδή τον «εμπιστεύονται», οι θεωρίες αυτές αναπαράγονται και τελικά γίνονται “mainstream”. Έτσι συχνά όποιος εκφέρει τον Ορθό Λόγο αρνούμενος να τις ασπαστεί καταλήγει να αποτελεί στην καλύτερη περίπτωση εξαίρεση, στη χειρότερη να είναι αυτός ο γραφικός...

Δημοσιεύτηκε στο «Βήμα» στις 05.07.2012

Ζητείται κοινή λογική

Τρία μείζονα περιστατικά μονοπώλησαν τον δημόσιο διάλογο την τελευταία εβδομάδα. Η αδιαθεσία του κ. Β. Ράπανου και η παραίτησή του από τη θέση του υπουργού Οικονομικών, το ζήτημα που δημιουργήθηκε με την ασθένεια του πρωθυπουργού και με το ποιος θα τον αντικαταστήσει στη Σύνοδο Κορυφής της Ε.Ε. και η παραίτηση του υφυπουργού Ναυτιλίας κ. Γ. Βερνίκου.

Ας δούμε τώρα ξεχωριστά αυτά τα τρία γεγονότα και τα ζητήματα τα οποία εγείρονται γύρω από την διαχείρισή τους. Ο πρώην διοικητής της Εθνικής Τράπεζας εμφάνισε πρόβλημα υγείας το οποίο τον είχε ταλαιπωρήσει και παλαιότερα. Αυτά είναι όσα ξέρουμε. Τώρα αν αυτός είναι ο μόνος λόγος που οδήγησε τον κ. Ράπανο στην παραίτηση του από τη θέση του ΥΠ.ΟΙΚ. είναι θέμα το όποιο δε μπορεί να απαντηθεί με κατηγορηματική βεβαιότητα και δια μέσου της έλλογης οδού αλλά μόνο με επίκληση σε υπέρτερες δυνάμεις.

Το μόνο που ξέραμε είναι ότι ο άνθρωπος είχε θέμα με την υγεία του το οποίο πιθανότατα τον οδήγησε (έστω εν μέρει, έστω και ως αφορμή) σε αυτή την απόφαση και πάντως το θέμα θα έπρεπε να κλείσει εκεί αποφεύγοντας εικοτολογίες (από δημοσιογραφικής πλευράς) και μικροπολιτικές προσεγγίσεις (από την πλευρά της αξιωματικής αντιπολίτευσης).

Μέχρι να στεγνώσει το μελάνι από τις «αναλύσεις» για τις μύχιες σκέψεις και τα πιθανά είδη ασθενειών από τις οποίες πάσχει ο κ. Ράπανος κυβέρνηση και αντιπολίτευση φρόντισαν να μην μας αφήσουν να πλήξουμε λεπτό με τον τρόπο που διαχειρίστηκαν την υπόθεση της αντικατάστασης του πρωθυπουργού στη Σύνοδο Κορυφής. Στο μεν Μαξίμου έλαβαν έπαιζαν για δύο εικοσιτετράωρα την κολοκυθιά μέχρι να συνειδητοποιήσουν αυτό που ξέρει ένας ενημερωμένος πολίτης, ότι δηλαδή στη Σύνοδο Κορυφής η κάθε χώρα μπορεί να εκπροσωπηθεί μόνο από πρόεδρο της Κυβέρνησης ή αρχηγό κράτους. Ο δε Σύριζα, αντί να εκμεταλλευτεί την κατάσταση για να καταδείξει την αναξιοπιστία της κυβέρνησης ψέλλισε κάτι επαναστατικά και ακατανόητα του στυλ ότι «μας ανάγκασαν οι Ευρωπαίοι να στείλουμε τον κ. Παπούλια».

Το κερασάκι στην τούρτα ήταν η παραίτηση του υφυπουργού Ναυτιλίας, όχι ως γεγονός καθ’ αυτό (ο κ. Βερνίκος είχε μια καθόλα νόμιμη επιχειρηματική δραστηριότητα, αν και πάντως ασύμβατη με τη θέση του υφυπουργού) αλλά για όσα μας έδειξε. Δηλαδή, την προχειρότητα και τη βιασύνη με την οποία λαμβάνονται συχνά οι αποφάσεις στην Ελλάδα αλλά και την εκκωφαντική άγνοια των πολιτικών μας για τους νόμους που οι ίδιοι ψηφίζουν! Η δε απόφαση να μην οριστεί αντικαταστάτης του κ. Βερνίκου καταδεικνύει ότι η συγκεκριμένη θέση υφυπουργού δεν ήταν τελικά τόσο αναγκαία (κάτι που -με την ίδια λογική- θα μπορούσε να ισχύει και για άλλες θέσεις υφυπουργών).

Αυτά τα τρία φαινομενικά ασύνδετα μεταξύ τους περιστατικά οδηγούν σε ορισμένα κοινά συμπεράσματα. Πρώτον, στην απογοητευτική διαπίστωση ότι πολιτικοί και ΜΜΕ συνεχίζουν να προσεγγίζουν μείζονα ζητήματα με εντυπωσιοθηρικό, καιροσκοπικό και μεθοδολογικά αδόκιμο τρόπο. Καμία προσπάθεια λογικής ανάλυσης αποσυνδεδεμένης από οπορτουνιστικές μεθοδεύσεις ή συναισθηματικές εξάρσεις, παντελώς απούσα ή εμπεριστατωμένη, ψύχραιμη και εις βάθος διερεύνηση ως χαρακτηριστικό της λήψης σημαντικών αποφάσεων από τους πολιτικούς μας ταγούς.

Η πολιτικοδημοσιογραφική μας ελίτ δεν είδε, δεν άκουσε και δεν κατάλαβε τίποτα από όσα έχουν συμβεί στη χώρα τα τελευταία χρόνια. Προκρίνει (ακόμα) τη δημιουργία εντυπώσεων από την παραγωγή και ανάλυση της πολιτικής. Φυσικά δεν είναι εύκολο να αλλάξουν νοοτροπίες δεκαετιών τόσο γρήγορα. Όμως ο πολιτικός χρόνος πλέον είναι τόσο πυκνός που αν αυτό δεν γίνει άμεσα τα αποτελέσματα θα είναι καταστροφικά…

Δημοσιεύτηκε στο «Βήμα» στις 29.06.2012