Περί διαφημίσεων και άλλων δαιμονίων

Η τελευταία διαφήμιση της Άμστελ προκάλεσε ποικίλα σχόλια και συζητήσεις, εξαιτίας και της απόφασης του Συμβουλίου Ελέγχου Επικοινωνίας που την έκρινε «παραπλανητική ως προς τα βασικά της μηνύματα που προβάλλουν τον ελληνικό της χαρακτήρα και τη σύνδεση με την ελληνική παράδοση». Σύμφωνα με το τηλεοπτικό σποτ, η γνωστή μπύρα οφείλει το όνομα της στον… «ΑΜ-οιράκη ΣΤΕΛ-ιο» και όχι στον ομώνυμο ποταμό που διασχίζει το Άμστερνταμ.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι συχνά τα διαφημιστικά σποτ βρίσκονται στη «γκρίζα» περιοχή μεταξύ αλήθειας, αληθοφάνειας και αποσιώπησης. Το τελευταίο είναι σημαντικό: η αποσιώπηση μπορεί δυνητικά να εκλάβει χαρακτήρα παραπλάνησης των καταναλωτών. Και επειδή κάποιος κάποτε είχε πει ότι «τα πιο σοβαρά πράγματα τα είπαμε στα αστεία» (και) η συγκεκριμένη διαφήμιση χρησιμοποιεί ως όχημα το χιούμορ. Είναι λογικό: κάθε προσπάθεια να ειπωθεί κάτι αντίστοιχο στα σοβαρά θα είχε τα αντίθετα από τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα. Προφανώς χρειάζεται στοιχειώδης άγνοια της πραγματικότητας για να θεωρήσει κάποιος ότι η συγκεκριμένη μπύρα είναι ελληνική. Από την άλλη θα ήταν λάθος να μην εντάξουμε το συγκεκριμένο σποτ στο γενικότερο κοινωνικο-οικονομικό πλαίσιο.

Σύμφωνα με πρόσφατη πανελλαδική διαπανεπιστημιακή έρευνα, το τελευταίο διάστημα «παρατηρείται στροφή των Ελλήνων καταναλωτών προς τα εγχωρίως παραγόμενα προϊόντα, κυρίως τρόφιμα, με βασικό κίνητρο αυτής της επιλογής τη στήριξη της ελληνικής οικονομίας και την καταπολέμηση της ανεργίας» («Η Καθημερινή», 12.08.2012). Υπό αυτό το πρίσμα, είναι αναμενόμενο οι εταιρείες να προσαρμόζουν αναλόγως τη στρατηγική τους. Ακόμα και οι πολυεθνικές, εύλογα επιδιώκουν να υπερτονίσουν τα «ελληνικά» χαρακτηριστικά των προϊόντων τους (πρώτες ύλες, δημιουργία θέσεων εργασίας, χρόνια παρουσίας στην Ελλάδα κοκ).

Δεν πρέπει τέλος να παραβλέψουμε ότι η διαφήμιση της Άμστελ δεν κάνει τίποτα άλλο από το να εφαρμόζει τον «χρυσό» κανόνα του Μάρκετινγκ, σύμφωνα με τον οποίο επιτυχημένη είναι μια διαφήμιση όταν ακούγεται και συζητιέται –πιθανότατα αυτός ήταν ο στόχος της, να προκαλέσει αντιδράσεις και να συζητηθεί έτσι ώστε το μήνυμά της να αποκτήσει πολλαπλάσια ισχύ.

Η αλήθεια είναι ότι το θέμα της διαφήμισης είναι εξαιρετικά πολύπλοκο και τα όρια αλήθειας και επιλεκτικής παρουσίασης των γεγονότων – παραπλάνησης είναι πολλές φορές δυσδιάκριτα. Ο αρμόδιος φορέας (ΣΕΕ) τοποθετήθηκε και, προφανώς, η εταιρεία θα προσαρμόσει αναλόγως την επικοινωνιακή της στρατηγική. Αυτό που έχει περισσότερο σημασία για εμάς τους υπόλοιπους σε μια τόσο δύσκολη συγκυρία είναι πολυεθνικές εταιρίες όπως η μητρική εταιρεία της Άμστελ να παραμείνουν στην ελληνική αγορά, αφού αναμφίβολα με την παρουσία τους συνεισφέρουν στην εθνική Οικονομία…

Δημοσιεύτηκε στο «Βήμα» στις 29.08.2012

Τελικά «τα φάγαμε όλοι μαζί»;

Η περιβόητη φράση του κ. Θεόδωρου Πάγκαλου φαίνεται ότι θα ρίχνει βαριά τη σκιά της στο δημόσιο διάλογο για αρκετό καιρό. Με αφορμή την έκδοση του e-book του πρώην αντιπροέδρου αναζωπυρώθηκαν και οι συζητήσεις γύρω από το θέμα, με τους υπέρμαχους και τους πολέμιους της θεωρίας του να διασταυρώνουν τα ξίφη τους. Όμως η αλήθεια είναι κάπου στη μέση.

Πράγματι ενδεχομένως να έχει βάση ο ισχυρισμός ότι «οι πολλοί που κλέβουν από λίγο κάνουν μεγαλύτερη ζημιά από τους λίγους που κλέβουν πολύ». Αλλά για κάθε ιστορία «χαμηλής» διαφθοράς που παρουσιάζει ο κ. Πάγκαλος στο βιβλίο του, υπάρχει και μια ιστορία αδικαιολόγητου πλουτισμού, διορισμών συγγενικών προσώπων και διασπάθισης δημοσίου χρήματος από πολιτικούς.

Προφανώς η διαφθορά και η διαπλοκή είναι σαν το ταγκό: θέλουν δύο. Υπό αυτή την έννοια σαφώς και υπάρχει συνευθύνη μεταξύ πολιτικών και κοινωνίας. Εκτός αυτού, για χρόνια δίναμε με την ψήφο μας μήνυμα ανοχής (αν όχι επιβράβευσης) σε τέτοια φαινόμενα.

Οι κατεξοχήν φορείς των συγκεκριμένων παλαιοκομματικών αντιλήψεων συνήθως επανεκλέγονταν και συνέχιζαν το έργο τους αφού είχαν και τη δικαιολογία ότι «αυτά θέλει ο κόσμος». Δύο στοιχεία ξενίζουν περισσότερο στην ρήση (και την τεκμηρίωσή της) του κ. Πάγκαλου: πρώτον, αυτό το «όλοι μαζί»: Προφανώς και δεν γίνεται ένας υπεύθυνος πολιτικός να γενικεύει σε τόσο μεγάλο βαθμό.

Όχι, δεν συμμετείχαν όλοι σε αυτό το αλισβερίσι. Υπάρχουν και άνθρωποι που πλήρωναν κανονικά τους φόρους τους, δε λάδωναν στην εφορία κοκ. Δεύτερον: ναι μεν «εσείς μας ψηφίζατε και εμείς σας διορίζαμε» αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο βαθμός ευθύνης δεν είναι ο ίδιος, όπως και το όφελος που αποκόμιζε η κάθε πλευρά από αυτή τη «συναλλαγή». Σε τελική ανάλυση ο ρόλος του πολιτικού δεν είναι μόνο να χαϊδεύει τα αυτιά της κοινωνίας και να της κάνει τα χατίρια, αλλά να την καθοδηγεί και να την εκπαιδεύει όταν αυτή εξοκείλει, και όχι να τη διαφθείρει περισσότερο.

Η αλήθεια είναι ότι ο πρώην αντιπρόεδρος αρέσκεται να βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος και να προκαλεί τα αντανακλαστικά της κοινωνίας γι’ αυτό μιλάει με «τσιτάτα» και αφορισμούς, όπως εδώ, εξομοιώνοντας την ευθύνη των πολιτικών ταγών και της κοινωνίας. Όμως με αυτή του την τακτική, εφόσον το ύφος ενοχλεί, μετατοπίζεται η κουβέντα από το ουσιώδες (διαφθορά) στο επουσιώδες (ύφος του λόγου). Τελικά, ακόμα και αν συμφωνείς με τον πυρήνα της επιχειρηματολογίας του, αυτό το ισοπεδωτικό «όλοι» σε ενοχλεί πολύ...

Δημοσιεύτηκε στο «Βήμα» στις 20.08.2012

Λαθρομετανάστευση και «Ξένιος Ζευς»

Η επιχείρηση «Ξένιος Ζευς» με στόχο τον έλεγχο της παράνομης μετανάστευσης έφερε αποτελέσματα. Ενδεικτικά, σύμφωνα με τα στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα η ΕΛ.ΑΣ. από την έναρξη της επιχείρησης μέχρι σήμερα συνελήφθησαν 1.555 αλλοδαποί γιατί διέμεναν παράνομα στη χώρα, βεβαιώθηκαν φορολογικές παραβάσεις ενώ μειώθηκαν και οι εισροές παράνομων μεταναστών από την περιοχή του Έβρου («Το Βήμα, 10.8.12).

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η επιχείρηση της αστυνομίας είναι μια πολιτική απόφαση που απαντάει στις ανησυχίες των πολιτών και στο αίσθημα ανασφάλειας και φόβου που τους κατακλύζει λόγω των αυξημένων κρουσμάτων βίας, εν μέρει εξαιτίας και του μεγάλου αριθμού πάμφτωχων παράνομων μεταναστών που διαμένουν στη χώρα. Υπό αυτό το πρίσμα και δεδομένης της (μέχρι τώρα) επιτυχίας της επιχείρησης, ξενίζει η ανακοίνωση δώδεκα βουλευτών του Σύριζα που καταγγέλουν την κυβέρνηση ότι «ποινικοποιεί τη φτώχεια», ενώ μιλάει για «πόλεμο κατά των ξένων φτωχών, επιβράβευση της ρατσιστικής βίας, κρατικής και παρακρατικής, και βέβαια το διασυρμό της χώρας μας διεθνώς».

Το ζήτημα της λαθρομετανάστευσης είναι αρκούντως σύνθετο και λεπτό και αν σταθούμε σε μια μόνο πτυχή του, το αντιμετωπίζουμε εκουσίως(;) αποσπασματικά και επιδερμικά. Το ένα σκέλος είναι πράγματι το ανθρωπιστικό κομμάτι, αν τηρούνται οι διεθνείς κανόνες περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σε αυτό έχει δίκιο ο Σύριζα και πρέπει να ακούσουμε την απάντηση της αστυνομίας. Γι’ αυτό όμως που δε λέει λέξη το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης είναι για την εφαρμογή του νόμου. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο αριθμός των παρανόμως διαμενόντων στη χώρα είναι μεγάλος και προφανώς αναλογικά λίγοι πληρούν τις προϋποθέσεις χορήγησης ασύλου. Σε καθαρά πρακτικό επίπεδο η χώρα δείχνει να μην αντέχει τις «καραβίες» των μεταναστών που εισέρχονται καθημερινά παράνομα στην επικράτεια.

Ένα άλλο ζήτημα είναι αυτή καθαυτή η επιχείρηση «Ξένιος Ζεύς». Τα πρώτα στοιχεία είναι πράγματι ενθαρρυντικά, πλην όμως αναρωτιέται κανείς αν πρόκειται για «πυροτέχνημα» επικοινωνιακού χαρακτήρα ή ενέργεια που εντάσσεται σε ένα γενικότερο πλάνο επίλυσης του ακανθώδους αυτού προβλήματος. Θα έχει διάρκεια η επιχείρηση ή οι έλεγχοι θα τελειώσουν ξαφνικά ένα πρωί; Και για τους λαθρομετανάστες που μεταφέρονται στα «κέντρα προσωρινής παραμονής» υπάρχει κάποιο σχέδιο, δεδομένου ότι πολλές χώρες δεν αποδέχονται τον επαναπατρισμό τους ή θα ακολουθήσουμε το γνωστό μοτίβο του «βλέποντας και κάνοντας»;

Τα ερωτήματα είναι πολλά και για να έχουμε την πλήρη εικόνα του θέματος της λαθρομετανάστευσης πρέπει να συνθέσουμε τα κομμάτια του πάζλ με ψυχραιμία και νηφαλιότητα, παραμερίζοντας προκαταλήψεις και στερεότυπα. Η μόνη βεβαιότητα είναι ότι μετά από δύο δεκαετίες πλήρους αδράνειας από πλευράς πολιτείας πρέπει να γίνει επιτέλους κάτι. Με σεβασμό στους νόμους του κράτους

και τις διεθνείς συμβάσεις περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Δημοσιεύτηκε στο «Βήμα» στις 13/08/2012